Biblioteka Techniczna i Centrum Wykładowe Politechniki Poznańskiej
Czwartek, 17 Marzec 2011 17:13
W wyniku zwycięstwa w ogólnopolskim konkursie na koncepcję urbanistyczno-architektoniczną Centrum Wykładowego i Biblioteki Politechniki Poznańskiej, rozstrzygniętym w grudniu 1999 r., Biuro Architektoniczne Studio Fikus podjęło się kilkuetapowej realizacji inwestycji. W 2001 r. rozpoczęto budowę I etapu Centrum Wykładowego, które oddano do użytku w grudniu 2004 r. Realizację Biblioteki i Centrum Nauk Informacyjnych rozpoczęto natomiast pod koniec 2006 r.
Podstawą opracowania był program i warunki Ogólnopolskiego Konkursu urbanistyczno-architektonicznego na Bibliotekę i Centrum Wykładowe w Kampusie Politechniki Poznańskiej Warta w Poznaniu. Analizując otoczenie inwestycji, architekci wzięli pod uwagę tradycję Starego Miasta, którego lokacja miała miejsce w 1258 r., zabudowania dawnej osady biskupiej Chwaliszewa oraz Ostrowa Tumskiego (początki datowane na 960 r.), a także istnienie Śródki (lokowanej w 1242 r.) i współczesnych budynków Kampusu PP Warta – Internetowej Doliny Warty oraz Wielkopolskiego Centrum Zaawansowanych Technologii Informacyjnych. Pracownia podkreśla: „Rozwój przestrzenny Kampusu Politechniki Poznańskiej, zapoczątkowany realizacją BTiCW, daje szansę utworzenia Internetowej Doliny Warty, która nada nową, synergiczną jakoś centrum Poznania.” Architekci sprostali również szybkiemu rozwojowi współczesnych technologii przepływu informacji, a także globalizacji i dynamicznym zmianom, które wywołują potrzebę ciągłych modyfikacji w sferze architektury i urbanistyki.
Biblioteka Techniczna i Centrum Wykładowe Politechniki Poznańskiej
Teren inwestycji II etapu znajduje się przy ul. Piotrowo-Berdychowo i obejmuje 1652 ha, co stanowi część działki o powierzchni 2790 ha, na której powstał już I etap realizacji. Wykonane wówczas pełne uzbrojenie poprowadzono tak, aby w trakcie kolejnych prac budowlanych nie pojawiły się wzajemne zakłócenia. Obiekt wymagał jedynie dodatkowej stacji transformatorowej, agregatorni, stacji chłodnic i odcinków umożliwiających przyłączenie pozostałych instalacji.
Centralnym elementem założenia urbanistycznego jest plac – forum. Wyznaczono również tarasy, chodniki, ścieżki rowerowe oraz place gospodarcze i techniczne wraz z układem dróg wewnętrznych (na potrzeby obsługi kompleksu). Zieleń rozwiązano w trzech grupach funkcjonalnych, a także zrealizowano park-ogród pełniący funkcje rekreacyjno-wypoczynkowe. Całość uzupełnia dekoracyjny basen. W obrębie zespołu przewidziano miejsce (komora na skarpie) na segregację odpadów.
Biblioteka Techniczna i Centrum Wykładowe Politechniki Poznańskiej
W piwnicach zlokalizowano zespół szatni dostępnych z holu dolnego, a także zaplecze gastronomiczne, garaże oraz pomieszczenia techniczne i magazyny. Na parterze, obok agory (hol centralny całego kompleksu), wydzielono strefę gastronomiczną, bibliotekę i sale seminaryjno-wykładowe, które zajmują również pierwsze piętro. Ponadto, na tym poziomie zlokalizowano Instytut Informatyki i pomieszczenia administracyjne. Piętro drugie przeznaczono na laboratoria Centrum Komputerowego.
Ze względu na warunki geotechniczne wykorzystano technologię fundamentowania na palach jet-grouting, niezależną od rodzaju gruntu i elementów w nim zalegających. Ich stopy wprowadzono do warstw nośnych – twardoplastycznych i półzwartych gruntów spoistych. Ustrój nośny budynku stanowi szkielet żelbetowo-stalowy, wykonany na mokro, zaprojektowany na siatce prostokreślnej z tarczami ścian i stropów. Belki stropowe zrealizowano w konstrukcji stalowej, częściowo jako żelbetowe. Strop fundamentowy stanowi płyta żelbetowa, a stropy piwnic, parteru i piętra są typu Filigran. Dach pokryto blachą fałdową wraz z materiałami izolacyjnymi. Elementy konstrukcyjne zostały wyeksponowane jako część wystroju wnętrz – zachowano fakturę i kolor powierzchni betonowych, uwidoczniono podziały wynikające z szalunku. Dzięki zastosowaniu transparentnych środków ochronnych zabezpieczono ich powierzchnie oraz naturalny wygląd.
Biblioteka Techniczna i Centrum Wykładowe Politechniki Poznańskiej
Wywiad z prof. Marianem Fikusem, głównym projektantem Biblioteki Technicznej w Poznaniu
W wywiadach podkreśla Pan, że wizja budynku pojawiła się od razu, podczas wizyty na działce. Jakie elementy ją budowały?
Idea, pomysł – tak zwykliśmy określać to, co jest istotą, zaczynem, sednem, kanwą każdego dobrego rozwiązania przestrzennego. Niekiedy na jej sformułowanie potrzebujemy wielu dni i nocy, a nawet tygodni czy miesięcy, mozolnie dążąc do światła ukrytego w mroku przestrzeni, której tajemnicy odkryć nie potrafimy. Niekiedy zaś jest to błysk, promień jasności – tak było tym razem.
Biblioteka Techniczna i Centrum Wykładowe Politechniki Poznańskiej
We wrześniu 1999 r. ogłoszono konkurs na koncepcję urbanistyczno-architektoniczną Centrum Wykładowego i Biblioteki Politechniki Poznańskiej w paśmie Warta. Kiedy stanąłem na środku działki przy ul. Piotrowo-Berdychowo, wyznaczonej na budowę przyszłego kompleksu, ujrzałem widok niezwykły – wspaniałą panoramę śródmieścia Poznania spotęgowaną jej odbiciem w lustrze wody rzeki Warty, z trzema strzelistymi dominantami: z lewej – wieżyce kościoła Bernardynów, na wprost – niewysłowionej urody wieża ratusza, z prawej – masyw katedry archidiecezjalnej. Wszystko stało się jasne. Punkt, w którym stałem, to środek forum akademickiego, gdzie mają swój początek trzy osie – pasaże sprzęgnięte widokowo z historycznymi subdominantami Starego Miasta, łączące teraźniejszość z przeszłością i przyszłością.
Już tylko z przyzwyczajenia wykonałem kilka notatek terenowych, potem szybko wróciłem do pracowni, by odnotować w formie szkiców zalążkowych odkryte genius locci. Nie było wątpliwości – kod tkwiący w tym miejscu (jego duch)został odkryty. Objawioną przestrzeń należało wypełnić treścią. Po to, przez lata, ćwiczymy 24 godziny na dobę, by móc tego dokonywać. Udało się – wygraliśmy konkurs!
Czy projektowanie dla uczelni wyższej jest zadaniem wymagającym?
Uczelnie wyższe, obok obiektów kultury wysokiej (opery, teatry, muzea, kościoły), należą do zadań projektowych o najwyższym stopniu trudności. Nasza pracownia specjalizuje się w tego typu architekturze. Jeden z najwybitniejszych architektów XX wieku, Kenzo Tange, powiedział, że bez miłości nie można być architektem. Spełniamy ten warunek, naszą grupę autorską łączy pasja, umiłowanie zawodu.
Wysoki stopień znajomości specyfiki projektowania zespołów-ośrodków-kampusów szkół wyższych wymaga natomiast wielu lat pracy, konfrontacji, doświadczeń. To kilkanaście wykonanych, dużych projektów konkursowych, z których do najważniejszych należą:
- Wyższa Szkoła Pedagogiczna i Wyższa Szkoła Inżynierska w Opolu (wyróżnienie, 1965),
- Uniwersytet Śląski i Politechnika Śląska w Centrum GOP (III nagroda, 1972),
- Uniwersytet A. Mickiewicza w Poznaniu-Morasku (I nagroda, 1974),
- Zespół Szkół Artystycznych w Poznaniu (II nagroda, 1978),
- Europejski Uniwersytet Viadrina we Frankfurcie n/Odrą (I nagroda, 1994),
- Kampus 600-lecia Uniwersytetu Jagiellońskiego (I nagroda, 1997),
- Centrum Wykładowe i Biblioteka PP w kampusie Warta (I nagroda, 1999);
oraz kilkanaście projektów realizacyjnych, między innymi:
– I etap realizacji UAM w Poznaniu-Morasku (1974–1990),
– budowa Kampusu 600-lecia UJ w Krakowie (1997–2002),
– program realizacyjny Archidiecezjalnego Centrum Wykładowo-Konferencyjnego na Ostrowie Tumskim w Poznaniu (1998).
To bezcenny kapitał, baza umożliwiająca podjęcie najbardziej wymagających zadań projektowo-realizacyjnych z zakresu architektury szkół wyższych.
Jakie elementy związane z dynamicznym rozwojem nauki i „epoką wiedzy” znalazły się w projekcie?
Potrzeby społeczeństwa „epoki wiedzy“ oraz dynamiczny rozwój nauki, badań i dydaktyki mogą się realizować pod warunkiem spełnienia szeregu wymogów w skalach: krajowej, regionalnej i miejscowej.
W skali miejscowej trzy elementy wydają się kluczowe:
- dalekosiężna wizja programowa – kształtuje ją uczelnia;
- właściwa lokalizacja pozwalająca na utworzenie współczesnego forum wymiany myśli, idei, ludzi, integrującego uczelnię, włączającego społeczność miasta, tworzącego sieciową platformę powiązań międzynarodowych i globalnych – o tym współdecydują miasto i uczelnia;
- właściwa wizja urbanistyczna oraz odpowiednio elastyczna, podatna na zmiany i przekształcenia w czasie struktura przestrzenno-techniczna realizowanych obiektów – kształtuje ją architekt.
Wizja rozwoju Politechniki Poznańskiej, ujęta w rozbudowanym programie Wielkopolskiego Centrum Zaawansowanych Technologii Informacyjnych w paśmie Warta, uwzględniającym również oddany do użytku obiekt Biblioteki i Centrum Wykładowego, jest imponująca – w przygotowaniu są kolejno: Mechatronika, Chemia Nieorganiczna, Centrum Badawcze Polskiego Internetu Optycznego. To ostatnie przedsięwzięcie stanowi kooperacyjną realizację Polskiej Akademii Nauk. W centrum miasta, prawie u stóp tysiącletniej katedry, powstaje Internetowa Dolina Warty.
Właściwą lokalizację – już przesądzoną uchwalonym w 2007 r. Planem Miejscowym i „utrwaloną” pierwszą inwestycją – także uznać można za dar nadzwyczajny, wymarzony. Fenomenalna lokalizacja nad rzeką, vis-a-vis Starego Miasta, na granicy z wielkim kompleksem sportowo-rekreacyjnym Malta, to wielka szansa dla Poznania – miasta przyszłości, „epoki wiedzy”, historii z tysiącletnią tradycją. Otwarta uczelnia, spięta siecią przejść pieszych ze Starym Miastem i z Maltą, może stworzyć wielkie forum wymiany myśli, idei ludzkich, służące nie tylko dwudziestotysięcznej rzeszy studentów, ale także społeczności miejskiej, kontaktom regionalnym, krajowym i międzynarodowym.
Biblioteka Techniczna i Centrum Wykładowe Politechniki Poznańskiej
Trzeci składnik, elastyczna struktura architektoniczna – mimo szczególnych uwarunkowań miejsca, które wyznaczyły przestrzeń z okrągłym placem, Wieżą Światła
i Wody (punkt) oraz trzema osiami – pasażami, wokół których rozlokowano wynikające z programu funkcje – została wykonana jako zasadnicza osnowa konstrukcyjno-technologiczna obiektu. Aula Magna oraz zespół multimedialnych sal wykładowych o specyficznych wymaganiach są elementami wydzielonymi o niezależnej konfiguracji techniczno-konstrukcyjnej. Pozostałe pomieszczenia (sale seminaryjno-wykładowe, laboratoria informatyczne, serwerownie, czytelnie komputerowe, magazyny książek, laboratoria Centrum Bioinformatyki i Genomiki, trakty pracy cichej i administracyjnej, zespoły gastronomiczne, pomieszczenia techniczne z garażem podziemnym i system obsługi komunikacyjnej poziomej i pionowej) zostały rozmieszczone i wydzielone ścianami z lekkiej obudowy gipsowo-kartonowej i systemowymi ścianami szklonymi (rozbieralnymi), stawianymi na stropach wspartych na szkielecie żelbetowym o wymiarach 7,20 x 6,60 m. Dzięki temu możliwe było wprowadzenie – w trakcie wieloletniej realizacji inwestycji – zmian programowych, uwględniających nowe, wcześniej niemożliwe do przewidzenia, kierunki badań. Niezbędne zmiany można wprowadzić także dzisiaj i w przyszłości. Szachty pionowe i poziome przestrzenie instalacyjne podsufitowe z odpowiednimi rezerwami zapewniają doprowadzenie dowolnej instalacji przewodowej do wybranego punktu obiektu.
Biblioteka Techniczna i Centrum Wykładowe Politechniki Poznańskiej
Dla kogo jest przeznaczona agora?
Agora to wspólna przestrzeń zaprojektowana dla całej społeczności akademickiej Poznańskiej Uczelni Technicznej, jej gości, partnerów, interesantów, pasantów i obywateli miasta. To przestrzenno-funkcjonalny znak uczelni otwartej, miejsce spotkań, niezmiernie ważne w środowisku akademickim. To również strefa, gdzie w sposób nieformalny realizuje się proces edukacji, poszerzony o kulturę, kontakt interdyscyplinarny, interosobowy.
Jaka jest struktura przestrzenna biblioteki? Czy wyraźnie różni się od tych, które znamy z podręczników projektowania?
Biblioteka ma strukturę klasyczną: czytelnie zapewniające otwarty dostęp do książek, wydzielony magazyn składowania publikacji, kabiny pracy indywidualnej. Nowością są: katalog elektroniczny, czytelnia komputerowa sprzężona elektronicznie z siecią podobnie działających bibliotek, obsługa czytelnika poprzez elektroniczno-mechaniczny system podaży książki. Podniesione podłogi zapewniają wymianę funkcji (np. redukcję powierzchni z tradycyjnymi regałami na potrzeby czytelni komputerowych lub innych form użytkowania „mediateki przyszłości“) oraz swobodę doprowadzenia niezbędnych przyłączy elektrycznych, teletechnicznych, komputerowych.
Proszę nam opowiedzieć, co stanowiło dla Pana inspirację projektu elewacji?
Pytanie jest sformułowane konwencjonalnie. W naszym studio wiemy, że forma i detal elewacji wynikają z miejsca i kontekstu każdej z przegród (ścian) zewnętrznych w określonej przestrzeni, z uwzględnieniem funkcji, jakie po obu stronach przegrody zostały zaplanowane. To nie wszystko: elewacja jest jednym z wielu składników całościowej kompozycji architektonicznej – musi stanowić jej integralny element. Ponadto, w większości wypadków jest także ścianą budującą przestrzeń publiczną miasta (placu, bulwaru, alei, ulicy, skweru), winna również nawiązać dialog z bliższym i dalszym sąsiedztwem. To są inspiracje – one, przesiane przez osobowość twórczą autora (autorów), dają wynik. Tak było i tym razem. Krótko opowiem o trzech elewacjach. Proszę pamiętać, że większość domów ma 4 elewacje, a współczesne budowle mogą ich mieć 5 lub nawet przechodzić w struktury, gdzie klasyczny podział nie będzie miał zastosowania.
Od wschodu znajduje się elewacja główna wejściowa, na granicy z forum akademickim. W jego obszarze zastosowano 100% szklenia na pełną wysokość, zapewniającego transparentność forum i przestrzeni holu centralnego łączącego 3 pasaże. Szklony dach nad placem osłania przed deszczem i „łączy z niebem“ – to czwarta i piąta elewacja, składniki całościowej kompozycji.
Biblioteka Techniczna i Centrum Wykładowe Politechniki Poznańskiej
Od północy budynek tworzy pierzeję ul. Berdychowo, która docelowo będzie 4-pasmową arterią łączącą tzw. pierwszą ramę komunikacyjną miasta z Ringiem Stübena, poprzez nową przeprawę mostową. Elewacja została ukształtowana w formie potężnej bariery z wysokiego cokołu żelbetowego obrośniętego bluszczem i ustawionej na nim ścianie z ograniczoną ilością szklenia i jednym pęknięciem, zapewniającym widok z wnętrza pasażu na masyw katedry.
Od strony zachodniej można podziwiać panoramę Starego Miasta, podwojoną w lustrze rzeki. Na całej długości elewacji zastosowano 100% szklenia, ale z silnym rytmem odstawionych słupów żelbetowych. Tworzą one galerię widokową (wyniesioną 10 m ponad średni poziom wody w Warcie), kadrującą obrazy staromiejskie, a jednocześnie stanowiącą wyrazistą, mocną podbudowę dla modernistycznych jedenastokondygnacyjnych budynków Wydziału Mechanicznego i Elektrycznego Politechniki Poznańskiej. Obiekty te tworzą zharmonizowaną kompozycję architektoniczną, widoczną od strony Starego Miasta oraz z mostów: św. Rocha, Bolesława Chrobrego i Mieszka I.
„Opowieści“ zapisane w fasadach są czytelne dla odbiorcy. Każda z elewacji, ze względu na kontekst, jest inna, a jednocześnie spójna z całością w szerszym rozumieniu: z obiektem i w dialogu z otaczającą przestrzenią.
Biblioteka Techniczna i Centrum Wykładowe Politechniki Poznańskiej
Ważnym materiałem w projekcie stał się beton. Dlaczego?
Beton jest pełnoprawnym tworzywem architektury. W tej realizacji zaryzykowaliśmy wyeksponowanie konstrukcyjnych betonów przemysłowych, wykonywanych w standardowych deskowaniach wielkowymiarowych, których podziały (gra linii) staraliśmy się koordynować w procesie realizacji. Nie wszystkie elementy betonowe we wnętrzach udało się pozostawić odkryte – zakryciu musiały ulec te, których deskowania zostały wypaczone, nadmiernie odkształcone od pionu itp. Ale ich zgrzebność została pochwalona. Rozważaliśmy, czy wielkich płaszczyzn betonu architektonicznego o dosyć bogatym rysunku własnym, wynikającym z nieprzestrzegania reżimu doboru mieszanki, tworzących jedną ze ścian pasażu Katedra, nie przeznaczyć na stałą wystawę współczesnego malarstwa uznanych artystów. Wybitny malarz Andrzej Okińczyc, poproszony o współocenę pomysłu, stanąwszy przed rytmicznymi kwaterami ścian żelbetowych pasażu, orzekł: „Macie cudowną, żywą, malarską ścianę. Jest prawdą tego tworzywa, z którego została wykonana, znakomicie współgra ze złotym klonem drzwi wejściowych do sal audytoryjnych, wydobywa perfekcję detali wytworzonych fabrycznie.“
Ta opinia była kluczowa. Malarską fakturę ścian i słupów betonowych można podziwiać w ogólnodostępnych przestrzeniach pasaży Katedra, Ratusz, Bernardyni, a także w partiach cokołowych elewacji zewnętrznych. W postaci betonów malowanych, bez zacierania specyfiki faktury, została zrealizowana zachodnia galeria widokowa.
Gratulujemy udanego projektu.
Rozmawiała Joanna Jabłońska
----
Artykuł pochodzi z magazynu dla architektów i projektantów "świat architektury" i został przedrukowany za wiedzą i zgodą redakcji.
Pobierz wersję elektroniczną (pdf) magazynu "świat architektury" - za darmo!
red./świat architektury