Wymagania dla wewnętrznych nawierzchni sportowych

Wtorek, 27 Wrzesień 2011 10:44

Technika - Technika w architekturze

W ostatnich latach jednym z priorytetów kolejnych rządów w Polsce było inwestowanie w rozwój infrastruktury sportowej. Działania te dotyczyły zarówno obiektów przeznaczonych do użytkowania masowego, np. program Orlik 2012 czy Przyjazna Szkoła, jak również budynków dedykowanych dyscyplinom profesjonalnym.

Efektem tego jest udostępnienie lokalnym społecznościom wielofunkcyjnych, nowoczesnych kompleksów przeznaczonych do rekreacyjnego uprawiania sportu, a także powstawanie obiektów, w których rozgrywane są zawody na najwyższym poziomie – zarówno wewnątrz hal, np. finały Ligi Światowej w Siatkówce Mężczyzn, Mistrzostwa Europy w Koszykówce, jak i na zewnątrz, np. przyszłoroczne Mistrzostwa Europy w Piłce Nożnej.

Rozpatrując obiekty sportowe pod względem zastosowanych nawierzchni, można wyróżnić następujący podział:

• nawierzchnie naturalne, np. trawa na zewnętrznych boiskach sportowych,
• nawierzchnie ze sztucznej darni – tzw. sztuczna trawa,
• elastyczne nawierzchnie sztuczne przeznaczone do zastosowań zewnętrznych,
• nawierzchnie sportowe przeznaczone do zastosowań wewnętrznych.

Podział ten związany jest z funkcją poszczególnych nawierzchni. Uwzględniono go również m.in. w normach europejskich. W dokumentach tych opisane są zarówno wymagania, jak i metody badawcze służące do weryfikacji właściwości zapewniających odpowiednie parametry techniczne (np. amortyzację, odbicie) i trwałość. Przepisy dotyczące poszczególnych nawierzchni mają różny status. Istnieją normy zharmonizowane – zrealizowane w oparciu o nie wyroby można oznaczać literami CE (nawierzchnie sportowe wewnętrzne) – a także normy niezharmonizowane, jednak powszechnie stosowane w całej Europie (darń syntetyczna, sportowe nawierzchnie zewnętrzne). Oprócz wymagań normatywnych, większość organizacji sportowych, np. FIFA, FIBA, UEFA, IAAF, opracowuje własne przepisy, często wykorzystujące w sposób istotny warunki zawarte w normach. Zwykle określa się wartość minimalną dla każdego zdefiniowanego parametru, co zapewnia możliwość rozgrywania zawodów na poziomie międzynarodowym.

Nawierzchnie sportowe wewnętrzne podlegają zatwierdzonej w lutym 2009 r. zharmonizowanej normie PN-EN 14904:2008 Nawierzchnie terenów sportowych. Nawierzchnie kryte przeznaczone do uprawiania wielu dyscyplin sportowych. Specyfikacja. Zgodnie z obowiązującym w Unii Europejskiej prawem (przepisy wewnętrzne CEN/CENELEC) norma ta została przyjęta przez wszystkie kraje członkowskie, zastępując przepisy krajowe. Trzeba jednak wziąć pod uwagę, że związki sportowe mogą żądać dodatkowych certyfikatów. Dotyczy to np. wymogów organizacji FIBA względem obiektów, na których rozgrywane są zawody na tzw. poziomie 1 (Mistrzostwa Świata, Europy, turnieje międzynarodowe itp.). Spełnienia dodatkowych warunków żądają również poszczególne kraje, np. Francja i Niemcy.

W przywołanej normie określono wymagania dotyczące nawierzchni sportowych i systemów w obiektach zamkniętych, w których na tej samej nawierzchni mogą być uprawiane różne dyscypliny, np. koszykówka, siatkówka, piłka ręczna, futsal, z wyłączeniem tenisa. Dokument ten stanowi doskonałe narzędzie dla architektów, ponieważ ułatwia wybór właściwych rozwiązań technicznych, najbardziej optymalnych dla inwestora.

W zależności od przeznaczenia można wybrać jedno z czterech rozwiązań systemowych podłóg sportowych:
1. Nawierzchnia powierzchniowo-sprężysta (Mj) – charakteryzuje się stosunkowo dużym obszarem ugięcia wokół punktu przyłożenia siły. Podłoga składa się z elastycznej konstrukcji rozkładającej obciążenia – sprężystej przy zginaniu – oraz warstwy wierzchniej z drewna lub materiałów drewnopochodnych. Powłoka ta zapewnia spełnienie szczególnych wymagań w zakresie stateczności, poślizgu, odporności na trwałe odciski i toczące się obciążenia. Podłogi mają twardsze powierzchnie, lecz podczas upadku całym ciałem dobrze reagują, chroniąc zawodnika. Stosowane są zwykle w obiektach przeznaczonych do uprawiania sportów wyczynowych.

2. Nawierzchnia punktowo-sprężysta (P) – wyróżnia ją występowanie lokalnego ugięcia, pod wpływem siły skupionej w punkcie jej przyłożenia lub blisko tego punktu. Podłoga składa się z warstw górnej i spodniej. Dzięki miękkiej, podatnej na zginanie powierzchni szybko reaguje przy stosunkowo małym obciążeniu. Dobrze chroni w przypadku uderzenia np. łokciem, kolanem, gorzej – podczas upadku całym ciałem. Transport ciężarów po jej powierzchni jest dość trudny. Podłogę punktowo-sprężystą często stosuje się na boiskach dla młodych zawodników, których stawy w okresie wzrostu są szczególnie narażone na obciążenia.

3. Nawierzchnia sprężysto-kombinowana (K) – cechuje się tym, że po przyłożeniu siły skupionej tworzy się zarówno ugięcie miejscowe, jak i większego obszaru. Podłoga składa się z elastycznej warstwy lub konstrukcji odpornej na zginanie i elastycznej powłoki wierzchniej. Łączy zalety funkcji sportowej powierzchniowo-sprężystej i ochronnej punktowo-sprężystej. Przykładem tego typu rozwiązania są specjalnie rozkładane boiska do gry w piłkę siatkową, np. na Mistrzostwach Europy.

4. Nawierzchnia sprężysto-mieszana (Ms) – element charakterystyczny stanowi podłoże sprężyste, które punktowo zawiera komponent syntetyczny, usztywniający miejscowo. Podłoga jest miękka, a jednocześnie dostatecznie odporna na np. toczące się obciążenia. Sprawdza się w pomieszczeniach, w których wiele dyscyplin sportowych jest uprawianych rekreacyjnie (tzw. multisport) – np. w szkolnych salach gimnastycznych, a także we wnętrzach pełniących funkcje pozasportowe.

Przyporządkowanie podłogi do określonego systemu odbywa się poprzez porównanie uzyskanych wyników badań z wymaganiami określonymi w normie.

Zaprezentowane wymagania (oprócz użytkowych) można podzielić na dodatkowe dwie grupy:

1. Wymagania w zakresie bezpieczeństwa – dotyczą właściwości ochronnych podłogi sportowej. Związane są z odciążeniem aparatu ruchowego sportowca podczas biegu, gry z piłką i gimnastyki. Stosuje się je w celu zmniejszenia niebezpieczeństwa urazu podczas upadku, niezależnie od dodatkowych mat podłogowych, które są konieczne w przypadku określonych dyscyplin sportowych (np. gimnastyka na przyrządach, zapasy lub judo).
Właściwości ochronne związane są szczególnie z wymaganiami w zakresie:

- tarcia (poślizgu), wg PN-EN 13036-4,
- redukcji siły (amortyzacji uderzenia), wg PN-EN 14808,
- odkształcenia pionowego, wg PN-EN14809.

2. Wymagania techniczne – mają wpływ na długość zachowania funkcji sportowych i ochronnych, a także na przydatność do transportu oraz użytkowania urządzeń i wyposażenia (np. krzeseł, trybun). Związane są również z pozasportowym wykorzystaniem obiektu (np. koncerty, kongresy, wystawy), co – biorąc pod uwagę aspekty ekonomiczne oraz wielofunkcyjny charakter współczesnych hal – w wielu przypadkach stanowi duży procent zużycia powierzchni.
Właściwości techniczne związane są z wymaganiami w zakresie:

- zachowania się piłki odbitej pionowo, wg PN-EN 12235,
- odporności na obciążenia toczone, wg PN-EN 1569,
- odporności na ścieranie powłok i lakierów pokrywających drewno lub nawierzchnie syntetyczne, wg PN-EN ISO 5470-1,
- odporności na uderzenia, wg PN-EN 1517,
- odporności na wgniecenia, wg PN-EN 1516,
- współczynnika odbicia zwierciadlanego, wg PN-EN 13745,
- współczynnika połysku, wg PN-EN ISO 2813,
- odporności ogniowej i klasyfikacji, wg PN-EN 13501-1,
- emisji formaldehydu, wg PN-EN 717-1 i PN-EN 717-2,
- stopnia nierówności powierzchni, wg PN-EN 13036-7.

Wybór najwłaściwszego rozwiązania dla danej inwestycji powinien być podyktowany przeznaczeniem obiektu. W przypadku budynków dedykowanych uprawianiu sportów wyczynowych stosuje się rozwiązania techniczne najbardziej zaawansowane – a wiec najdroższe, zapewniające porównywalne warunki w każdym punkcie nawierzchni. W pomieszczeniach przeznaczonych do uprawiania sportu amatorskiego, szkolnych salach gimnastycznych itp. można stosować rozwiązania prostsze i tańsze, spełniające jednak odpowiednie wymagania.

Parametry podłóg muszą być właściwie dobrane, płynnie się uzupełniając. Nawierzchnia nie może być ani zbyt miękka, ani zbyt twarda. Na „miękkiej” podłodze niemożliwe jest przetaczanie sprzętu czy kozłowanie piłki – odbicia są tłumione (to bardzo częste zjawisko obserwowane podczas wykonywania ekspertyz). Twarda powierzchnia natomiast nie amortyzuje uderzeń i generuje kontuzje podczas upadków. Niezależnie od tego, jaki rodzaj konstrukcji i materiałów zostanie wybrany, każda sportowa podłoga, uwzględniając przewidziany zakres stosowania, powinna zapewniać bezpieczeństwo, funkcjonalność i trwałość.

Oceny podłóg, w ramach badań dotyczących bezpieczeństwa i wymagań technicznych, zgodnie z normą PN-EN 14904 dokonuje się w laboratorium. Nawierzchnię, która uzyska pozytywną opinię laboratorium akredytowanego w instytucie notyfikowanym (w Polsce takie badania przeprowadza się np. w ITB), producent może oznaczyć literami CE, po spełnieniu dodatkowych wymagań. Ta sama norma służy kontroli obiektów zrealizowanych. Wykonując badania in situ można, a nawet należy sprawdzać zgodność założeń projektowych z parametrami zrealizowanej nawierzchni. Czynności te pozwalają uniknąć rozczarowań, np. z powodu nieuzyskania oczekiwanych parametrów, zbyt szybkiej utraty założonych właściwości bądź wystąpienia wad ukrytych, które nawet w najlepszej posadzce, ale źle zmontowanej, mogą się pojawić.

W Polsce istnieją firmy, które dysponują technologiami, wiedzą oraz możliwościami technicznymi pozwalającymi na wykonanie dowolnej posadzki sportowej, spełniającej zarówno te podstawowe (normowe), jak i podwyższone wymagania organizacji sportowych. Współczesny architekt, specjalizujący się w projektowaniu obiektów sportowych, musi doskonale orientować się w stosowanych rozwiązaniach podłóg. Umożliwi mu to wybór najlepszych produktów do realizowanego obiektu, uwzględniając zarówno stronę ekonomiczną, jak i użytkową.

dr inż. Paweł Sulik, Instytut Techniki Budowlanej

----

Artykuł pochodzi z magazynu dla architektów i projektantów "świat architektury" i został przedrukowany za wiedzą i zgodą redakcji.
Pobierz wersję elektroniczną (pdf) magazynu "świat architektury" - za darmo!

red./świat architektury