Dach czyli piąta elewacja - przegląd okładzin dachowych dla budownictwa mieszkaniowego

Czwartek, 07 Lipiec 2011 12:04

Technika - Technika w architekturze

Projektując obiekty mieszkalne, należy wypracować równowagę między wyglądem budynku a jego funkcjonalnością. Z perspektywy inwestora szczególnie ważne są późniejsze, comiesięczne koszty utrzymania domu.

Ocieplenie pokrycia dachowego pozwala zmniejszyć zużycie energii potrzebnej do ogrzania obiektu o ok. 10%. Straty ciepła niweluje się za pomocą materiału izolacyjnego, np. granulatu z wełny mineralnej, styropianu i perlitu lub strzępków celulozy. Niewentylowane dachy płaskie również można ocieplać twardą wełną mineralną lub styropianem. Zasadniczo jednak wybrana technologia nie wpływa na wygląd obiektu. Zależy on od materiału, z którego wykonane zostanie pokrycie zewnętrzne.

Dachówka a architektura nowoczesna

Zdolność dużej akumulacji ciepła, odporność na oddziaływanie czynników atmosferycznych oraz łatwość dopasowywania do kształtu dachu – to najważniejsze zalety dachówek ceramicznych i cementowych. Ten typ pokrycia nie wymaga również konserwacji w okresie eksploatacji, a mały rozmiar poszczególnych elementów ułatwia ich wymianę i montaż okien połaciowych. Największą wadą jest natomiast ciężar dachówek (39–72 kg/m2), który wymusza zastosowanie odpowiednio wytrzymałej konstrukcji dachowej – elementy więźby muszą mieć duże przekroje.

Domy z dwuspadowym dachem obłożonym dachówką betonową lub ceramiczną są jednymi z najczęściej spotykanych na terenie Polski. Niestety,
w większości przypadków są to budynki z katalogów – nieprzedstawiające większej wartości architektonicznej. Wyjątek stanowi np. Willa Moniuszki – kompleks zabudowy mieszkaniowej w Gdańsku-Wrzeszczu. Projekt budynku powstał w pracowni Schleifer & Milczanowski Architekci. Dach obiektu podzielono wyraźnie na dwie części: pierwszą pokryto czarną dachówką, a drugą – białą okładziną ceramiczną. Niestandardowe zestawienie sprawia, że budynek jest ciekawy w odbiorze, dynamiczny. Co więcej, to właśnie tzw. piąta elewacja stanowi jego cechę charakterystyczną.

Willa Moniuszki - dach czyli piąta elewacja - przegląd okładzin dachowych dla budownictwa mieszkaniowego

Willa Moniuszki - dach czyli piąta elewacja - przegląd okładzin dachowych dla budownictwa mieszkaniowego

Naturalne pokrycia dachowe

Gonty, chociaż kojarzą się głównie ze skansenem, doskonale sprawdzają się w budynkach nowoczesnych. Wykonane są najczęściej z drewna sosnowego, świerkowego lub jodłowego, czyli z gatunków szczególnie odpornych na skażenie grzybem. Ich stosunkowo niewielki rozmiar – do 60 cm – umożliwia krycie powierzchni o skomplikowanym kształcie. 60 pojedynczych klepek wystarcza na podwójne pokrycie ok. metra kwadratowego powierzchni. Gonty drewniane można kłaść na dachach o minimalnym nachyleniu 22° (potrójna warstwa) i 38° (podwójna warstwa). Ich wadą jest natomiast waga sięgająca nawet 40 kg/m2.
Szlachetny sposób starzenia się tego materiału przekonał architektów z pracowni PLUS48. Tradycyjna bryła domu jednorodzinnego w Sulistrowicach wzbogacona została nowoczesnym detalem w postaci przeszkleń. Budynek pokryto drewnianym gontem w naturalnym kolorze. Obiekt nawiązuje do wiejskiej zabudowy okolic masywu Ślęży.

Na naturalne materiały zdecydował się też architekt Stanisław Deńko z Biura Architektonicznego Wizja. Dach oraz elewacja budynku w miejscowości Burów (Małopolska) pokryte zostały naturalnej barwy deskami drewnianymi. Uwzględniono również regionalne standardy dotyczące kąta nachylenia połaci dachowych. Pionowy układ okładziny drewnianej sprawia, że przysadzisty obiekt wydaje się smuklejszy. Jednorodność zabudowy przełamana została za pomocą dużych okien bez szprosów. Stanisław Deńko, autor projektu wyróżnionego Nagrodą Województwa Małopolskiego im. Stanisława Witkiewicza (nagroda przyznawana jest najlepszym współczesnym realizacjom architektonicznym, które sprzyjają ochronie i kształtowaniu krajobrazu kulturowego regionu), tłumaczy: „Drewno użyte do pokrycia dachu oraz ścian zewnętrznych to modrzew syberyjski. Gatunek ten jest szczególnie odporny na działanie warunków atmosferycznych. Nie wymaga malowania ani dodatkowej konserwacji, a pozostawiony w postaci naturalnej starzeje się w sposób szlachetny. Dzięki takiemu doborowi materiałów zarówno dach, jak i elewacja stanowią ciekawy element zabudowy”.

Zbliżony efekt wizualny można uzyskać, stosując gont mineralny – rozłupaną na płytki o grubości 5 mm skałę osadową. Łupek tego typu dostępny jest w kilku wzorach: łukowym, prostokątnym, oktagonalnym, półokrągłym oraz przypominającym rybią łuskę. Podłoże pod gont kamienny kryte jest papą, czasem dodatkowo z rusztem z łat i kontrłat. Do tak przygotowanego dachu płytki przytwierdza się za pomocą klamer ze stali nierdzewnej lub gwoździ miedzianych oraz cynkowanych ogniowo.

Powrót dachu płaskiego

W polskich miastach znów pojawiają się domy z dachem płaskim. Obiekty, które przez ostatnie dwudziestolecie uważane były za relikty minionego ustroju, kolejny raz stają się synonimem nowoczesności. Rozwiązanie, gdzie brak widocznego dachu stanowi element architektoniczny, wybrali architekci z bytomskiej pracowni Medusa Group – Przemysław Łukasik i Łukasz Zagała. Wzniesiony w 2008 r. dom w Pyskowicach łączy prostotę formy z nawiązującą do kontekstu historyczno-przestrzennego elewacją. Surowe, przemysłowe deski stały się w tym przypadku wyznacznikiem „śląskości” budynku.

W przypadku dachu płaskiego sam materiał, którym został pokryty, nie wpływa na wygląd obiektu. Można zastosować tradycyjne pokrycie bitumiczne, płaską blachę lub nowocześniejszą papę asfaltową modyfikowaną polimerami – jest odporniejsza na zmiany temperatury, upływ czasu i uszkodzenia mechaniczne.

Ogrodu nigdy za wiele

System dachu odwróconego opracowany został ponad pięćdziesiąt lat temu, jednak dopiero od kilkunastu lat rozwiązania tego typu stosuje się w budownictwie jednorodzinnym. Dach przeznaczony na ogród jest montowany na płycie stropowej wykonanej z betonu lub żelbetonu. Zasadnicza różnica dotyczy dopiero ostatniego etapu prac. Najpierw układana jest warstwa hydroizolacyjna, a dopiero potem ocieplenie – układ jest zatem odwrotny niż w przypadku dachu tradycyjnego.

Strop budynku, na którym znajdzie się ogród, powinien być bardzo wytrzymały. W przypadku zazielenienia ekstensywnego – z roślinnością niską – należy ułożyć maty wegetacyjne, których waga (wraz z trawą) waha się w przedziale 18–25 kg/m2.

Natomiast zazielenienie intensywne wymaga zastosowania grubej warstwy urodzajnej ziemi. Wadą tego rozwiązania jest ciężar – około 100–460 kg/m2. W przypadku obu systemów niezbędne jest zastosowanie specjalnej wkładki zabezpieczającej warstwę hydroizolacyjną przed przerastaniem korzeni. Dachy odwrócone mają również szereg innych zalet, m.in. wygłuszają budynek oraz chronią go przed przegrzaniem latem i utratą ciepła zimą.

Przykład domu z dachem o konstrukcji odwróconej stanowi wzniesiony w Książenicach koło Warszawy dom OUTrialny. Trawnik na dachu budynku autorstwa Roberta Koniecznego i Marcina Jojki z KWK Promes nawiązuje do otoczenia – polany porośniętej dziką trawą i gęstego lasu. Projekt katowickiej pracowni został nominowany do Europejskiej Nagrody im. Mies’a van der Rohe’a.

Dom OUTtrialny - dach czyli piąta elewacja - przegląd okładzin dachowych dla budownictwa mieszkaniowego

Dom OUTtrialny - dach czyli piąta elewacja - przegląd okładzin dachowych dla budownictwa mieszkaniowego

Dawid Gulczyński

---

Artykuł pochodzi z magazynu dla architektów i projektantów "świat architektury" i został przedrukowany za wiedzą i zgodą redakcji.
Pobierz wersję elektroniczną (pdf) magazynu "świat architektury" - za darmo!

red./świat architektury